Rafał Olszowski

Termin „elektroniczna administracja” (e-government, E-GOV) zaczął być stosowany w połowie lat 90. ubiegłego wieku, równolegle z popularyzacją takich pojęć jak „elektroniczny handel” i „elektroniczny biznes” (e-commerce, e-business) [1]. E-government oznacza wykorzystanie technologii informatycznych i komunikacyjnych (Information and Communication Technologies, ICT) w celu usprawnienia działania organizacji sektora publicznego. Początkowo w ramach elektronicznej administracji kładziono przede wszystkim nacisk na wykorzystanie rozwiązań przeniesionych z dziedziny e-business, takich jak: transakcje online, e-procurement (zamówienia dokonywane kanałami elektronicznymi), CRM, wykorzystanie intranetu i extranetu.

W wyniku prowadzonych na szeroką skalę wdrożeń ICT administracja rządowa i instytucje publiczne doświadczają istotnych zmian, w tym strukturalnej i procesowej reorganizacji, której celem są zarówno oszczędności finansowe wynikające z przeniesienia realizacji części procesów do Internetu, usprawnienie pracy przez międzyinstytucjonalne współdzielenie zasobów technicznych (w tym serwerów i baz danych), odejście od zarządzania „dokumentami” i dążenie do zarządzania bazami danych i informacjami, które powinny być współdzielone i prezentowane w sposób możliwie użyteczny dla ich użytkownika.  W ciągu ostatniej dekady wiele krajów uznało za swój strategiczny cel transformację administracji publicznej w ten sposób, aby stała się ona ukierunkowana na obywatela ("citizen centric") – to znaczy aby różne usługi świadczone przez podmioty publiczne były udostępniane obywatelom za pośrednictwem Internetu w zintegrowany sposób, niezależnie od tego, które jednostki administracyjne je świadczą [2].

Należy pamiętać, że w pojęciu „e-administracja” od infrastruktury i oprogramowania (przedrostek „e”) ważniejsza jest dobrze zorganizowana, efektywna i transparentna administracja publiczna, świadcząca obywatelom i przedsiębiorcom usługi z wykorzystaniem technologii IT. Podkreśla się, że nie chodzi o proste „przetłumaczenie” na język ICT procesów funkcjonujących w administracji przed erą wdrożeń informatycznych, lecz o taką ich transformację, która lepiej wykorzysta obecne możliwości techniczne, a przede wszystkim odpowie na zmieniające się potrzeby, oczekiwania i styl bycia społeczeństwa informacyjnego [3].

Raport OECD „Rethinking e-Government Services: User-Centered Approaches" określa oczekiwania co do transformacji administracji publicznej w kierunku modelu 2.0: jeżeli założeniem E-GOV 1.0 było przekonanie, iż technologie ICT mają usprawnić dotychczasową pracę administracji, a rozwój rozwiązań informatycznych warunkuje jej sposób działania, to zgodnie z podejściem E-GOV 2.0 wdrażanie rozwiązań ICT jest elementem znacznie szerszego zjawiska: strukturalnej transformacji sektora publicznego; a co za tym idzie sposobem na wypracowanie lepszych niż dotychczas metod rządzenia [4]. E-government staje się wręcz motorem transformacji całego sektora publicznego [5]. W oczekiwanym modelu rząd nie kreuje zmian, lecz tworzy dla tych zmian warunki [6], dzięki czemu znacząco wzrasta zaangażowanie obywateli w sprawy publiczne. Myśl tą rozwija raport GOV 2020 przygotowany przez Deloitte University Press, który wskazuje najważniejsze technologiczne i społeczne „czynniki zmiany” oraz obserwowane w globalnym społeczeństwie trendy, kształtujące nasze wyobrażenie o państwie przyszłości [7]. Autorzy raportu wskazują, że widoczne w ostatnich latach zmiany technologiczne i społeczne już wkrótce zdefiniują na nowo samo pojęcie “government” (rząd, państwo): zmienia ono swoją podstawową funkcję, z autorytatywnego ośrodka rozwiązywania problemów (PROBLEM SOLVER) staje się arbitrem zapraszającym partnerów społecznych do wspólnego poszukiwania najlepszych rozwiązań (SOLUTION ENABLER).

W realizacji zadań publicznych państwo staje się nie jedynym, ale jednym z wielu graczy, którego podstawowym zadaniem jest zapewnienie infrastruktury i umożliwienie działania pozarządowym podmiotom prywatnym, takim jak: organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa komercyjne, przedsiębiorstwa społeczne oraz indywidualni obywatele. Wszystkie te podmioty mają w aktywny sposób proponować nowe rozwiązania i przejmować niektóre obowiązki państwa w takich obszarach jak planowanie przestrzeni, bezpieczeństwo, służba zdrowia, edukacja. Obywatele będą mogli aktywnie uczestniczyć w realizacji usług publicznych (np. z wykorzystaniem swoich smartfonów robiąc zdjęcia i gromadząc dane). Raport Deloitte jako czynniki zmiany (DRIVERS) wymienia m.in.: rozwój usług opartych na geolokalizacji, rozpowszechnienie urządzeń mobilnych podłączonych do Internetu, szybki wzrost ilości przetwarzanych danych, rozwój analityki operującej wielkimi ilościami danych, prywatne waluty, otwarte dane jako standard dla instytucji publicznych.

Na potrzeby naszej typologii wdrożeń następujący podział przedsięwzięć E-GOV 2.0 pod względem realizowanego poziomu e-partycypacji:

·         INFORMACJA (“informujemy”): pomiędzy administracją publiczną a podmiotem pozarządowym zachodzi przede wszystkim wzajemna wymiana informacji, nie służąca jednak realizacji żadnych sprecyzowanych zadań publicznych.

·         INTERAKCJA  (“informujemy i konsultujemy”):  relacje pomiędzy administracją a podmiotem pozarządowym oprócz wymiany informacji zakładają także opiniowanie i konsultacje. Funkcje te mogą być realizowane zarówno za pośrednictwem stron WWW i aplikacji zaprojektowanych przez określone agendy rządowe, jak i przez aplikacje wdrażane przez podmioty pozarządowe w celu realizacji określonych postulatów.

·         WSPÓŁPRACA – wspólna realizacja usług: (“informujemy, konsultujemy i współpracujemy”): model, w którym podmioty pozarządowe wykorzystują ICT i technologie Web 2.0 w celu współpracy z administracją publiczną na rzecz realizacji różnego rodzaju zadań publicznych.

Uwzględniając zarówno punkt widzenia administracji publicznej, jak i podmiotów prywatnych uczestniczących w przedsięwzięciach E-GOV 2.0 na zasadzie elektronicznej partycypacji, wśród zbadanych w naszym projekcie studiów przypadku wyodrębniliśmy kilka grup wdrożeń stron WWW i aplikacji, które zidentyfikowaliśmy na podstawie funkcjonalności udostępnianych ich użytkownikom. Trzeba podkreślić, że wymienione poniżej grupy nie stanowią zamkniętej klasyfikacji, lecz są jedynie pomocą we wskazaniu najważniejszych trendów występujących obecnie wśród aplikacji E-GOV 2.0. Pamiętajmy również, że poszczególne wdrożenia mogą w niektórych przypadkach spełniać kryteria przynależności do jednej lub kilku grup.

TYPOLOGIA PRZEANALIZOWANYCH WDROŻEŃ E-GOVERNMENT 2.0

Bibliografia

[1] Refleksja na temat wykorzystania ICT w pracy administracji publicznej ma jednak dłuższą historię. Po raz pierwszy odnotowano wykorzystanie technologii informatycznych w sektorze publicznym podczas kampanii prezydenckiej w USA w roku 1954. Systematyczne badania w tej dziedzinie zaczęły pojawiać już w latach siedemdziesiątych XX wieku (Zob. Grönlund, Å., & Horan, T. A. “Introducing e-Gov: History, definitions, and issues”. Communications of the AIS, 15(1) 2005, str. 713–729).

[2] Wstęp do: "Public Sector Transformation Through E-government: Experiences from Europe and North America" (red. Vishanth Weerakkody, Christopher G. Reddick), Nowy Jork 2013.

[3] I.Boughzala, M.Janssen, S.Assar "E-Government 2.0: Back to Reality, a 2.0 Application to Vet" [w:] Case Studies in e-Government 2.0. Changing Citizen Relationships", Zurich 2015.

[4] OECD, “Rethinking e-Government Services: User-Centered Approaches”, Paryż 2009. Cyt. za: M. Lips, "E-Government is dead: Long live Public Administration 2.0", Information Polity, tom 17, nr 3-4/2012.

[5] "Public Sector Transformation Through E-government: Experiences from Europe and North America" (red. Vishanth Weerakkody,Christopher G. Reddick), New York 2013. Na poziomie określania strategii państwowych to nowe podejście znajduje swój wyraz nie tylko w podstawowych strategiach cyfrowego rozwoju państwa, ale przede wszystkim w dokumentach związanych z Inicjatywą na rzecz Otwartych Rządów (Open Government Initiative).

[6] M. Lips, "E-Government is dead: Long live Public Administration 2.0…” Autor tekstu nazywa administrację publiczną wykorzystującą Web 2.0 mianem „transformational change enabler”.

[7] http://government-2020.dupress.com/, pobrano 21.02.2015 r.